श्रीदक्षिणकालिकाकवचम्
आकार
प्रदर्शन
विनियोग 1
भैरव उवाच ।
कालिकाकवचस्य भैरव ऋषिरुष्णिक्छन्दः
अद्वैतरूपिणी श्रीदक्षिणकालिका देवता
ह्रीं बीजं हुं शक्तिः क्रीं कीलकं
सर्वार्थसाधनपुरःसरमन्त्रसिद्धौ विनियोगः ॥
गुरुमण्डल रक्षा 8
सहस्रारे महापद्मे कर्पूरधवलो गुरुः ॥ १॥
वामोरुस्थिततच्छक्तिः सदा सर्वत्र रक्षतु ।
परमेशः पुरः पातु परापरगुरुस्तथा ॥ २॥
परमेष्ठी गुरुः पातु दिव्यसिद्धिश्च मानवः ।
महादेवी सदा पातु महादेवः सदावतु ॥ ३॥
त्रिपुरो भैरवः पातु दिव्यरूपधरः सदा ।
ब्रह्मानन्दः सदा पातु पूर्णदेवः सदावतु ।
चलचित्तः सदा पातु चेलाञ्चलश्च पातु माम् ॥ ४॥
कुमारः क्रोधनश्चैव वरदः स्मरदीपनः ।
माया मायावती चैव सिद्धौघाः पान्तु सर्वदा ॥ ५॥
विमलः कुशलश्चैव भीमसेनः सुधाकरः ।
मीनो गोरक्षकश्चैव भोजदेवः प्रजापतिः ॥ ६॥
कुलदेवो रन्तिदेवो विघ्नेश्वरहुताशनः ।
सन्तोषः समयानन्दः पातु मां मानवासदा ॥ ७॥
सर्वेऽप्यानन्दनाथान्ताः अम्बान्ता मातरः क्रमात् ।
गणनाथः सदा पातु भैरवः पातु मां सदा ॥ ८॥
काली सर्वाङ्ग रक्षा 2
वटुको नः सदा पातुं दुर्गा मां परिरक्षतु ।
शिरसः पादपर्य्यन्तं पातु मां घोरदक्षिणा ॥ ९॥
तथा शिरसि मां काली हृदि मूले च रक्षतु ।
सम्पूर्णविद्यया देवी सदा सर्वत्र रक्षतु ॥ १०॥
बीजमन्त्र न्यास 3
क्रीं क्रीं क्रीं वदने पातु हृदि हुं हुं सदावतु ।
ह्रीं ह्रीं पातु सदाधारे दक्षिणे कालिके हृदि ॥ ११॥
क्रीं क्रीं क्रीं पातु मे पूर्वे हुं हुं दक्षे सदावतु ।
ह्रीं ह्रीं मां पश्चिमे पातु हुं हुं पातु सदोत्तरे ॥ १२॥
पृष्ठे पातु सदा स्वाहा मूला सर्वत्र रक्षतु ।
षडङ्गे युक्तौ पातु षडङ्गेषु सदैव माम् ॥ १३॥
मन्त्रराज एवं चक्रराज 1
मन्त्रराजः सदा पातु ऊर्ध्वाधो दिग्विदिक्स्थितः ।
चक्रराजे स्थिताश्चापि देवताः परिपान्तु माम् ॥ १४॥
यन्त्र-आवरण देवियाँ 3
उग्रा उग्रप्रभा दीप्ता पातु पूर्वे त्रिकोणके ।
नीला घना बलाका च तथापरत्रिकोणके ॥ १५॥
मात्रा मुद्रामिता चैव तथा मध्यत्रिकोणके ।
काली कपालिनी कुल्ला कुरुकुल्ला विरोधिनी ॥ १६॥
वहिः षट्कोणके पान्तु विप्रचित्ता तथा प्रिये ।
सर्वाः श्यामाः खड्गधरा वामहस्तेन तर्जनाः ॥ १७॥
अष्टमातृका रक्षा 2
ब्राह्मी पूर्वदले पातु नारायणौ तथाग्निके ।
माहेश्वरी दक्षदले चामुण्डा राक्षसेऽवतु ॥ १८॥
कौमारी पश्चिमे पातु वायव्ये चापराजिता ।
वाराही चोत्तरे पातु नारसिंहीं शिवेऽवतु ॥ १९॥
अष्टभैरव रक्षा 3
ऐं ह्रीं असिताङ्गः पूर्वे भैरवः परिरक्षतु ।
ऐं ह्रीं रुरुश्चाग्निकोणे ऐं ह्रीं चण्डस्तु दक्षिणे ॥ २०॥
ऐं ह्रीं क्रोधो नैरॄतेऽव्यात् ऐं ह्रीं उन्मत्तकस्तथा ।
पश्चिमे ऐं ह्रीं मां कपाली वायुकोणके ॥ २१॥
ऐं ह्रीं भीषणाख्यश्च उत्तरेऽवतु भैरवः ।
ऐं ह्रीं संहार ऐशान्यां मातॄणामङ्कगाः शिवाः ॥ २२॥
वटुकभैरव एवं मातृका 4
ऐं हेतुको वटुकः पूर्वदले पातु सदैव माम् ।
ऐं त्रिपुरान्तको वटुक आग्नेय्यां सर्वदाऽवतु ॥ २३॥
ऐं वह्निवेतालो वटुको दक्षिणे मां सदाऽवतु ।
ऐं अग्निजिह्ववटुकोऽव्यात् नैरॄत्यां पश्चिमे तथा ॥ २४॥
ऐं कालवटुकः पातु ऐं करालवटुकस्तथा ।
वायव्यां ऐं एकः पातु उत्तरे वटुकोऽवतु ॥ २५॥
ऐं भौमवटुकः पातु ऐशान्यां दिशि मां सदा ।
ऐं ह्रीं ह्रीं हुं फट् स्वाहान्ताश्चतुःषष्टिमातरः ॥ २६॥
योगिनी रक्षा 6
ऊर्द्धवाधो दशवामाग्रे पृष्ठदेशे तु पातु माम् ।
ऐं हुं सिंहव्याघ्रमुखी पूर्वे मां परिरक्षतु ॥ २७॥
ऐं कां कीं सर्पमुखी अग्निकोणे सदाऽवतु ।
ऐं मां मां मृगमेषमुखी दक्षिणे मां सदाऽवतु ॥ २८॥
ऐं चौं चौं गजराजमुखी नैरॄत्यां मां सदाऽवतु ।
ऐं में में विडालमुखी पश्चिमे पातु मां सदा ॥ २९॥
ऐं खौं खौं क्रोष्टुमुखी वायुकोणे सदाऽवतु ।
ऐं हां हां ह्रस्वदीर्घमुखी लम्बोदरमहोदरी ॥ ३०॥
पातु मामुत्तरे कोणे ऐं ह्रीं ह्रीं शिवकोणके ।
ह्रस्वजङ्घतालजङ्घप्रलम्बौष्ठी सदाऽवतु ॥ ३१॥
एताः श्मशानवासिन्यो भीषणा विकृताननाः ।
पातु मां सर्वदा देव्यः साधकाभीष्टपूरिकाः ॥ ३२॥
दिक्पाल रक्षा 3
इन्द्रो मां पूर्वतो रक्षेदाग्नेय्यामग्निदेवता ।
दक्षे यमः सदा पातु नैरॄत्यां नैरॄतिश्च माम् ॥ ३३॥
वरुणोऽवतु मां पश्चात् वायुर्मां वायवेऽवतु ।
कुवेरश्चोत्तरेपायात् ऐशान्यान्तु सदाशिवः ॥ ३४॥
ऊर्ध्वं ब्रह्मा सदा पातु अधश्मानन्तदेवता ।
पूर्वादिदिक्स्थिताः पान्तु वज्राद्याश्चायुधाश्च माम् ॥ ३५॥
कालिका सर्वत्र रक्षा 5
कालिकाऽवतु शिरसि हृदय कालिकाऽवतु ।
आधारे कालिका पातु पादयोः कालिकाऽवतु ॥ ३६॥
दिक्षु मां कालिका पातु विदिक्षु कालिकाऽवतु ।
ऊर्द्धवं में कालिका पातु अधश्च कालिकाऽवतु ॥ ३७॥
चर्मासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशूक्राणि मेऽवतु ।
इन्द्रियाणि मनश्चैव देहं सिद्धिञ्च मेऽवतु ॥ ३८॥
आकेशात् पादपर्यन्तं कालिका में सदाऽवतु ।
वियति कालिका पातु पथि मां कालिकाऽवतु ॥ ३९॥
शयने कालिका पातु सर्वकार्येषु कालिका ।
पुत्रान् मे कालिका पातु धनं मे पातु कालिका ॥ ४०॥
समापन 1
इति श्यामारहस्यवर्णितं उत्तरतन्त्रे कालीभैरवसंवादे श्रीमद्दक्षिणकालिकाकवचं सम्पूर्णम् ।
विनियोग
विनियोग
भैरव उवाच ।
कालिकाकवचस्य भैरव ऋषिरुष्णिक्छन्दः
अद्वैतरूपिणी श्रीदक्षिणकालिका देवता
ह्रीं बीजं हुं शक्तिः क्रीं कीलकं
सर्वार्थसाधनपुरःसरमन्त्रसिद्धौ विनियोगः ॥
गुरुमण्डल रक्षा
गुरुमण्डल रक्षा
सहस्रारे महापद्मे कर्पूरधवलो गुरुः ॥ १॥
गुरुमण्डल रक्षा
वामोरुस्थिततच्छक्तिः सदा सर्वत्र रक्षतु ।
परमेशः पुरः पातु परापरगुरुस्तथा ॥ २॥
गुरुमण्डल रक्षा
परमेष्ठी गुरुः पातु दिव्यसिद्धिश्च मानवः ।
महादेवी सदा पातु महादेवः सदावतु ॥ ३॥
गुरुमण्डल रक्षा
त्रिपुरो भैरवः पातु दिव्यरूपधरः सदा ।
ब्रह्मानन्दः सदा पातु पूर्णदेवः सदावतु ।
चलचित्तः सदा पातु चेलाञ्चलश्च पातु माम् ॥ ४॥
गुरुमण्डल रक्षा
कुमारः क्रोधनश्चैव वरदः स्मरदीपनः ।
माया मायावती चैव सिद्धौघाः पान्तु सर्वदा ॥ ५॥
गुरुमण्डल रक्षा
विमलः कुशलश्चैव भीमसेनः सुधाकरः ।
मीनो गोरक्षकश्चैव भोजदेवः प्रजापतिः ॥ ६॥
गुरुमण्डल रक्षा
कुलदेवो रन्तिदेवो विघ्नेश्वरहुताशनः ।
सन्तोषः समयानन्दः पातु मां मानवासदा ॥ ७॥
गुरुमण्डल रक्षा
सर्वेऽप्यानन्दनाथान्ताः अम्बान्ता मातरः क्रमात् ।
गणनाथः सदा पातु भैरवः पातु मां सदा ॥ ८॥
काली सर्वाङ्ग रक्षा
काली सर्वाङ्ग रक्षा
वटुको नः सदा पातुं दुर्गा मां परिरक्षतु ।
शिरसः पादपर्य्यन्तं पातु मां घोरदक्षिणा ॥ ९॥
काली सर्वाङ्ग रक्षा
तथा शिरसि मां काली हृदि मूले च रक्षतु ।
सम्पूर्णविद्यया देवी सदा सर्वत्र रक्षतु ॥ १०॥
बीजमन्त्र न्यास
बीजमन्त्र न्यास
क्रीं क्रीं क्रीं वदने पातु हृदि हुं हुं सदावतु ।
ह्रीं ह्रीं पातु सदाधारे दक्षिणे कालिके हृदि ॥ ११॥
बीजमन्त्र न्यास
क्रीं क्रीं क्रीं पातु मे पूर्वे हुं हुं दक्षे सदावतु ।
ह्रीं ह्रीं मां पश्चिमे पातु हुं हुं पातु सदोत्तरे ॥ १२॥
बीजमन्त्र न्यास
पृष्ठे पातु सदा स्वाहा मूला सर्वत्र रक्षतु ।
षडङ्गे युक्तौ पातु षडङ्गेषु सदैव माम् ॥ १३॥
मन्त्रराज एवं चक्रराज
मन्त्रराज एवं चक्रराज
मन्त्रराजः सदा पातु ऊर्ध्वाधो दिग्विदिक्स्थितः ।
चक्रराजे स्थिताश्चापि देवताः परिपान्तु माम् ॥ १४॥
यन्त्र-आवरण देवियाँ
यन्त्र-आवरण देवियाँ
उग्रा उग्रप्रभा दीप्ता पातु पूर्वे त्रिकोणके ।
नीला घना बलाका च तथापरत्रिकोणके ॥ १५॥
यन्त्र-आवरण देवियाँ
मात्रा मुद्रामिता चैव तथा मध्यत्रिकोणके ।
काली कपालिनी कुल्ला कुरुकुल्ला विरोधिनी ॥ १६॥
यन्त्र-आवरण देवियाँ
वहिः षट्कोणके पान्तु विप्रचित्ता तथा प्रिये ।
सर्वाः श्यामाः खड्गधरा वामहस्तेन तर्जनाः ॥ १७॥
अष्टमातृका रक्षा
अष्टमातृका रक्षा
ब्राह्मी पूर्वदले पातु नारायणौ तथाग्निके ।
माहेश्वरी दक्षदले चामुण्डा राक्षसेऽवतु ॥ १८॥
अष्टमातृका रक्षा
कौमारी पश्चिमे पातु वायव्ये चापराजिता ।
वाराही चोत्तरे पातु नारसिंहीं शिवेऽवतु ॥ १९॥
अष्टभैरव रक्षा
अष्टभैरव रक्षा
ऐं ह्रीं असिताङ्गः पूर्वे भैरवः परिरक्षतु ।
ऐं ह्रीं रुरुश्चाग्निकोणे ऐं ह्रीं चण्डस्तु दक्षिणे ॥ २०॥
अष्टभैरव रक्षा
ऐं ह्रीं क्रोधो नैरॄतेऽव्यात् ऐं ह्रीं उन्मत्तकस्तथा ।
पश्चिमे ऐं ह्रीं मां कपाली वायुकोणके ॥ २१॥
अष्टभैरव रक्षा
ऐं ह्रीं भीषणाख्यश्च उत्तरेऽवतु भैरवः ।
ऐं ह्रीं संहार ऐशान्यां मातॄणामङ्कगाः शिवाः ॥ २२॥
वटुकभैरव एवं मातृका
वटुकभैरव एवं मातृका
ऐं हेतुको वटुकः पूर्वदले पातु सदैव माम् ।
ऐं त्रिपुरान्तको वटुक आग्नेय्यां सर्वदाऽवतु ॥ २३॥
वटुकभैरव एवं मातृका
ऐं वह्निवेतालो वटुको दक्षिणे मां सदाऽवतु ।
ऐं अग्निजिह्ववटुकोऽव्यात् नैरॄत्यां पश्चिमे तथा ॥ २४॥
वटुकभैरव एवं मातृका
ऐं कालवटुकः पातु ऐं करालवटुकस्तथा ।
वायव्यां ऐं एकः पातु उत्तरे वटुकोऽवतु ॥ २५॥
वटुकभैरव एवं मातृका
ऐं भौमवटुकः पातु ऐशान्यां दिशि मां सदा ।
ऐं ह्रीं ह्रीं हुं फट् स्वाहान्ताश्चतुःषष्टिमातरः ॥ २६॥
योगिनी रक्षा
योगिनी रक्षा
ऊर्द्धवाधो दशवामाग्रे पृष्ठदेशे तु पातु माम् ।
ऐं हुं सिंहव्याघ्रमुखी पूर्वे मां परिरक्षतु ॥ २७॥
योगिनी रक्षा
ऐं कां कीं सर्पमुखी अग्निकोणे सदाऽवतु ।
ऐं मां मां मृगमेषमुखी दक्षिणे मां सदाऽवतु ॥ २८॥
योगिनी रक्षा
ऐं चौं चौं गजराजमुखी नैरॄत्यां मां सदाऽवतु ।
ऐं में में विडालमुखी पश्चिमे पातु मां सदा ॥ २९॥
योगिनी रक्षा
ऐं खौं खौं क्रोष्टुमुखी वायुकोणे सदाऽवतु ।
ऐं हां हां ह्रस्वदीर्घमुखी लम्बोदरमहोदरी ॥ ३०॥
योगिनी रक्षा
पातु मामुत्तरे कोणे ऐं ह्रीं ह्रीं शिवकोणके ।
ह्रस्वजङ्घतालजङ्घप्रलम्बौष्ठी सदाऽवतु ॥ ३१॥
योगिनी रक्षा
एताः श्मशानवासिन्यो भीषणा विकृताननाः ।
पातु मां सर्वदा देव्यः साधकाभीष्टपूरिकाः ॥ ३२॥
दिक्पाल रक्षा
दिक्पाल रक्षा
इन्द्रो मां पूर्वतो रक्षेदाग्नेय्यामग्निदेवता ।
दक्षे यमः सदा पातु नैरॄत्यां नैरॄतिश्च माम् ॥ ३३॥
दिक्पाल रक्षा
वरुणोऽवतु मां पश्चात् वायुर्मां वायवेऽवतु ।
कुवेरश्चोत्तरेपायात् ऐशान्यान्तु सदाशिवः ॥ ३४॥
दिक्पाल रक्षा
ऊर्ध्वं ब्रह्मा सदा पातु अधश्मानन्तदेवता ।
पूर्वादिदिक्स्थिताः पान्तु वज्राद्याश्चायुधाश्च माम् ॥ ३५॥
कालिका सर्वत्र रक्षा
कालिका सर्वत्र रक्षा
कालिकाऽवतु शिरसि हृदय कालिकाऽवतु ।
आधारे कालिका पातु पादयोः कालिकाऽवतु ॥ ३६॥
कालिका सर्वत्र रक्षा
दिक्षु मां कालिका पातु विदिक्षु कालिकाऽवतु ।
ऊर्द्धवं में कालिका पातु अधश्च कालिकाऽवतु ॥ ३७॥
कालिका सर्वत्र रक्षा
चर्मासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशूक्राणि मेऽवतु ।
इन्द्रियाणि मनश्चैव देहं सिद्धिञ्च मेऽवतु ॥ ३८॥
कालिका सर्वत्र रक्षा
आकेशात् पादपर्यन्तं कालिका में सदाऽवतु ।
वियति कालिका पातु पथि मां कालिकाऽवतु ॥ ३९॥
कालिका सर्वत्र रक्षा
शयने कालिका पातु सर्वकार्येषु कालिका ।
पुत्रान् मे कालिका पातु धनं मे पातु कालिका ॥ ४०॥
समापन
समापन
इति श्यामारहस्यवर्णितं उत्तरतन्त्रे कालीभैरवसंवादे श्रीमद्दक्षिणकालिकाकवचं सम्पूर्णम् ।
परिचय
श्यामारहस्य (उत्तरतन्त्र) में काली एवं भैरव के संवाद के रूप में वर्णित यह तन्त्रोक्त श्रीदक्षिणकालिकाकवच अद्वैतरूपिणी दक्षिणकाली की उपासना का रक्षाकवच है। इसमें गुरुमण्डल, मातृकाओं, अष्टभैरव, चौंसठ योगिनियों, वटुकभैरवों, दिक्पालों तथा स्वयं कालिका को शरीर के प्रत्येक अङ्ग, समस्त दिशाओं, धातुओं, सन्तान एवं धन की रक्षा हेतु आवाहित किया गया है।
यहाँ संस्कृत मूल पाठ प्रामाणिक स्रोत से अक्षरशः दिया गया है; अर्थ व्याख्यात्मक है। बीजमन्त्रों का शब्दशः अनुवाद सम्भव नहीं। धार्मिक-विद्वत् समीक्षा अपेक्षित।
संदर्भ 2
- Sanskrit Documents — दक्षिणकालिकाकवचम् १ — dakShiNakAlikAkavacham1 (श्यामारहस्य, चतुर्थः परिच्छेदः), encoded & proofread by Ruma Dewan
संस्कृत मूल पाठ प्रामाणिक स्रोत से अक्षरशः; बीजमन्त्रों का शब्दशः अनुवाद सम्भव नहीं, अर्थ व्याख्यात्मक। धार्मिक समीक्षा अपेक्षित।
लाइसेंस: Verified against sanskritdocuments.org
- Manblunder — Sri Dakshina Kalika Kavacham (explanatory meaning) — श्लोकवार व्याख्या और बीज-मंत्रों का महत्व
यह सामग्री वेद पथ संपादकीय टीम द्वारा संकलित एवं संपादित है, और इसकी क्रमशः समीक्षा की जा रही है।
