श्री दुर्गा आरती — जय अंबे गौरी
आकार
मांडणी
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी।
तुमको निशिदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी॥ जय अम्बे गौरी॥
मांग सिन्दूर विराजत, टीको मृगमद को।
उज्ज्वल से दोउ नैना, चन्द्रवदन नीको॥ जय अम्बे गौरी॥
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै।
रक्तपुष्प गल माला, कण्ठन पर साजै॥ जय अम्बे गौरी॥
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी।
सुर नर मुनिजन सेवत, तिनके दुखहारी॥ जय अम्बे गौरी॥
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती।
कोटिक चन्द्र दिवाकर, सम राजत ज्योती॥ जय अम्बे गौरी॥
शुम्भ निशुम्भ विदारे, महिषासुर घाती।
धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती॥ जय अम्बे गौरी॥
चण्ड मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे।
मधु कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे॥ जय अम्बे गौरी॥
ब्रह्माणी रुद्राणी तुम कमला रानी।
आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी॥ जय अम्बे गौरी॥
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों।
बाजत ताल मृदंगा, अरु बाजत डमरू॥ जय अम्बे गौरी॥
तुम ही जग की माता, तुम ही हो भरता।
भक्तन की दुख हरता, सुख सम्पत्ति करता॥ जय अम्बे गौरी॥
भुजा चार अति शोभित, वर मुद्रा धारी।
मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी॥ जय अम्बे गौरी॥
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती।
श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योती॥ जय अम्बे गौरी॥
श्री अम्बेजी की आरती जो कोई नर गावे।
कहत शिवानन्द स्वामी सुख सम्पत्ति पावे॥ जय अम्बे गौरी॥
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी।
तुमको निशिदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
अम्बे माता, अंबिका (दुर्गेचे नाव)
गौरी गौरवर्णाची, पार्वती
श्यामा श्यामवर्णाची, काली
निशदिन रात्रंदिवस, नेहमी
मांग सिन्दूर विराजत, टीको मृगमद को।
उज्ज्वल से दोउ नैना, चन्द्रवदन नीको॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
सिन्दूर लाल रंगाचे पवित्र चूर्ण
मृगमद कस्तुरी (हरणाच्या नाभीतून मिळणारा सुगंध)
नैना नेत्र, डोळे
चन्द्रवदन चंद्रासारखे मुख
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै।
रक्तपुष्प गल माला, कण्ठन पर साजै॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
कनक सोने, सुवर्ण
कलेवर शरीर, देह
रक्ताम्बर लाल वस्त्र
रक्तपुष्प लाल फूल
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी।
सुर नर मुनिजन सेवत, तिनके दुखहारी॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
केहरि सिंह
खड्ग तलवार
खप्पर कवटीचे पात्र
दुखहारी दुःख हरणारी
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती।
कोटिक चन्द्र दिवाकर, सम राजत ज्योती॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
कुण्डल कानांतील अलंकार
नासाग्रे नाकावर
कोटिक कोट्यवधी
दिवाकर सूर्य
शुम्भ निशुम्भ विदारे, महिषासुर घाती।
धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
शुम्भ दुर्गामातेने वध केलेला एक राक्षस
निशुम्भ शुंभाचा भाऊ, एक राक्षस
महिषासुर रेड्याच्या रूपातील राक्षस
घाती वध करणारी, नाश करणारी
चण्ड मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे।
मधु कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
चण्ड मुण्ड देवीने वध केलेले दोन राक्षस
शोणित बीज रक्तबीज राक्षस
मधु कैटभ विष्णू/देवीने मारलेले दोन राक्षस
भयहीन भयापासून मुक्त
ब्रह्माणी रुद्राणी तुम कमला रानी।
आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
ब्रह्माणी ब्रह्मदेवाची शक्ती
रुद्राणी रुद्राची (शिवाची) शक्ती
आगम निगम तंत्रशास्त्र आणि वेद
पटरानी पट्टराणी, प्रमुख पत्नी
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों।
बाजत ताल मृदंगा, अरु बाजत डमरू॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
चौंसठ योगिनी चौसष्ट (६४) योगिनी देवी
भैरों भैरव, शिवाचे रूप
मृदंगा मृदंग (एक वाद्य)
डमरू शिवाचे लहान वाद्य
तुम ही जग की माता, तुम ही हो भरता।
भक्तन की दुख हरता, सुख सम्पत्ति करता॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
भर्ता पालनकर्ती, भरणपोषण करणारी
हर्ता हरणारी, दूर करणारी
सम्पत्ति धनदौलत
कर्ता करणारी, देणारी
भुजा चार अति शोभित, वर मुद्रा धारी।
मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
भुजा भुजा, हात
वर मुद्रा वरदान देण्याची मुद्रा
मनवांछित मनातील इच्छेनुसार
नर नारी स्त्री आणि पुरुष
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती।
श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योती॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
कंचन सोने, सुवर्ण
अगर अगरू, सुगंधी लाकूड
कपूर कापूर (आरतीत जाळला जातो)
कोटि कोट्यवधी
श्री अम्बेजी की आरती जो कोई नर गावे।
कहत शिवानन्द स्वामी सुख सम्पत्ति पावे॥ जय अम्बे गौरी॥
शब्दार्थ
अम्बे माता, अंबिका (दुर्गा)
शिवानन्द या आरतीचे रचयिते
सुख आनंद, प्रसन्नता
सम्पत्ति धन, ऐश्वर्य
परिचय
“जय अंबे गौरी” ही दुर्गामातेची सर्वांत प्रसिद्ध आणि लोकप्रिय आरती आहे. ही आरती विशेषतः नवरात्रात आणि दुर्गापूजेत गायली जाते. यात दुर्गामातेच्या विविध रूपांचे आणि तिच्या असीम शक्तीचे वर्णन केले आहे. अंबेमातेला गौरी (गौरवर्णाची) असे संबोधले आहे.
आरतीचे महत्त्व
दुर्गा आरतीला विशेष महत्त्व आहे, कारण दुर्गामाता ही शक्तीची देवता मानली जाते. या आरतीत मातेच्या नऊ रूपांचे आणि त्यांच्या शक्तींचे वर्णन आढळते. नवरात्रात दररोज ही आरती गायल्याने माता प्रसन्न होते आणि भक्तांच्या सर्व मनोकामना पूर्ण करते.
आरती करण्याची विधी
- दुर्गामातेच्या मूर्तीसमोर किंवा चित्रासमोर तुपाचा दिवा लावा
- लाल फुले, चुनरी आणि कुंकू अर्पण करा
- आरती गाताना ताट मातेसमोर घड्याळाच्या दिशेने फिरवा
- नवरात्रात दररोज सायंकाळी ही आरती करा
- प्रसाद म्हणून हलवा, पुरी आणि हरभरे अर्पण करा
संदर्भ 1
- Traditional Hindu Aarti — Named as the basis of this entry in its seed file
ही सामग्री वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केली आहे, आणि तिचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.
