श्री सरस्वती आरती — जय सरस्वती माता
आकार
मांडणी
जय सरस्वती माता, मैया जय सरस्वती माता।
सदगुण वैभव शालिनी, त्रिभुवन विख्याता॥ जय सरस्वती माता॥
चन्द्रवदनि पद्मासिनि, द्युति मंगलकारी।
सोहे शुभ हंस सवारी, अतुल तेजधारी॥ जय सरस्वती माता॥
बाएं कर में वीणा, दाएं कर माला।
शीश मुकुट मणि सोहे, गल मोतियन माला॥ जय सरस्वती माता॥
देवी शरण जो आए, उनका उद्धार किया।
पैठी मंथरा दासी, रावण संहार किया॥ जय सरस्वती माता॥
विद्या ज्ञान प्रदायिनि, ज्ञान प्रकाश भरो।
मोह अज्ञान और तिमिर का, जग से नाश करो॥ जय सरस्वती माता॥
धूप दीप फल मेवा, माँ स्वीकार करो।
ज्ञानचक्षु दे माता, जग निस्तार करो॥ जय सरस्वती माता॥
माँ सरस्वती की आरती, जो कोई जन गावे।
हितकारी सुखकारी, ज्ञान भक्ति पावे॥ जय सरस्वती माता॥
जय सरस्वती माता, मैया जय सरस्वती माता।
सदगुण वैभव शालिनी, त्रिभुवन विख्याता॥ जय सरस्वती माता॥
शब्दार्थ
सरस्वती विद्या आणि ज्ञानाची देवता
सदगुण वैभव शालिनी सद्गुण आणि ऐश्वर्याने संपन्न
त्रिभुवन तीन लोक — स्वर्ग, पृथ्वी, पाताळ
विख्याता प्रसिद्ध, विख्यात
चन्द्रवदनि पद्मासिनि, द्युति मंगलकारी।
सोहे शुभ हंस सवारी, अतुल तेजधारी॥ जय सरस्वती माता॥
शब्दार्थ
चन्द्रवदनि चंद्रासारखे मुख असलेली
पद्मासिनि कमळावर विराजमान
द्युति दीप्ती, प्रकाश
हंस सवारी हंसावर स्वार होणारी
तेजधारी तेज धारण करणारी
बाएं कर में वीणा, दाएं कर माला।
शीश मुकुट मणि सोहे, गल मोतियन माला॥ जय सरस्वती माता॥
शब्दार्थ
वीणा भारतीय तंतुवाद्य
माला जपमाळ, मणी
शीश मुकुट मस्तकावरील मुकुट
मोतियन माला मोत्यांची माळ
देवी शरण जो आए, उनका उद्धार किया।
पैठी मंथरा दासी, रावण संहार किया॥ जय सरस्वती माता॥
शब्दार्थ
शरण आश्रय, आधार
उद्धार रक्षण, मुक्ती
मंथरा कैकेयीची दासी (जिच्यामुळे रामाचा वनवास आणि रावणवध घडला)
संहार नाश, वध
विद्या ज्ञान प्रदायिनि, ज्ञान प्रकाश भरो।
मोह अज्ञान और तिमिर का, जग से नाश करो॥ जय सरस्वती माता॥
शब्दार्थ
प्रदायिनि देणारी, प्रदान करणारी
मोह मोहमाया, आसक्ती
तिमिर अंधकार, अज्ञानाचा काळोख
नाश विनाश, समाप्ती
धूप दीप फल मेवा, माँ स्वीकार करो।
ज्ञानचक्षु दे माता, जग निस्तार करो॥ जय सरस्वती माता॥
शब्दार्थ
धूप दीप अगरबत्ती आणि दिवा
ज्ञानचक्षु ज्ञानाचे डोळे, विवेकाची दृष्टी
निस्तार उद्धार, मोक्ष
माँ सरस्वती की आरती, जो कोई जन गावे।
हितकारी सुखकारी, ज्ञान भक्ति पावे॥ जय सरस्वती माता॥
शब्दार्थ
हितकारी कल्याण करणारा
सुखकारी सुख देणारा
ज्ञान भक्ति ज्ञान आणि भक्तीची प्राप्ती
परिचय
“जय सरस्वती माता” ही विद्या आणि ज्ञानाची देवता सरस्वतीमातेची सर्वांत लोकप्रिय आरती आहे. ही आरती विशेषतः वसंत पंचमी आणि सरस्वतीपूजेच्या निमित्ताने गायली जाते. यात सरस्वतीमातेच्या दिव्य स्वरूपाचे, तिच्या गुणांचे आणि विद्या देण्याच्या सामर्थ्याचे वर्णन केले आहे.
आरतीचे महत्त्व
सरस्वती आरतीला विशेष महत्त्व आहे, कारण सरस्वतीमाता ही विद्या, बुद्धी, ज्ञान आणि कलेची अधिष्ठात्री देवता आहे. ही आरती गायल्याने विद्येत वृद्धी, बुद्धीत तीक्ष्णता आणि ज्ञानाचा प्रकाश प्राप्त होतो. विद्यार्थी आणि कलाकारांसाठी ही आरती अत्यंत फलदायी मानली जाते.
आरती करण्याची विधी
- सरस्वतीमातेच्या मूर्तीसमोर किंवा चित्रासमोर तुपाचा दिवा लावा
- पांढरी फुले, पांढरी वस्त्रे आणि पुस्तके अर्पण करा
- आरती गाताना ताट मातेसमोर घड्याळाच्या दिशेने फिरवा
- वसंत पंचमीला ही आरती करणे विशेष शुभ आहे
- प्रसाद म्हणून पांढरी मिठाई किंवा बुंदी अर्पण करा
संदर्भ 1
- Traditional Hindu Aarti — Named as the basis of this entry in its seed file
ही सामग्री वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केली आहे, आणि तिचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.
