श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की
आकार
मांडणी
आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
गले में बैजंती माला, बजावै मुरली मधुर बाला।
श्रवण में कुण्डल झलकाला, नंद के आनंद नंदलाला।
गगन सम अंग कांति काली, राधिका चमक रही आली।
लतन में ठाढ़े बनमाली, भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक, चंद्र सी झलक, ललित छवि श्यामा प्यारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
कनकमय मोर मुकुट बिलसै, देवता दरसन को तरसैं।
गगन सों सुमन रासि बरसै।
बजे मुरचंग, मधुर मिरदंग, ग्वालिन संग, अतुल रति गोप कुमारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
जहाँ ते प्रकट भई गंगा, सकल मन हारिणि श्री गंगा।
स्मरन ते होत मोह भंगा, बसी शिव सीस, जटा के बीच, हरै अघ कीच, चरन छवि श्री बनवारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
चमकती उज्ज्वल तट रेनू, बज रही वृंदावन बेनू।
चहुं दिसि गोपि ग्वाल धेनू, हंसत मृदु मंद, चांदनी चंद, कटत भव फंद, टेर सुन दीन दुखारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
शब्दार्थ
कुंजबिहारी कुंजांमध्ये (बागांमध्ये) विहार करणारे (कृष्ण)
गिरिधर गोवर्धन पर्वत धारण करणारे
कृष्ण सावळ्या वर्णाचे, भगवान कृष्ण
मुरारी मुर राक्षसाचा संहार करणारे
गले में बैजंती माला, बजावै मुरली मधुर बाला।
श्रवण में कुण्डल झलकाला, नंद के आनंद नंदलाला।
गगन सम अंग कांति काली, राधिका चमक रही आली।
लतन में ठाढ़े बनमाली, भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक, चंद्र सी झलक, ललित छवि श्यामा प्यारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
शब्दार्थ
बैजंती माला रानफुलांची माळ
मुरली बासरी
कुण्डल कानांतील अलंकार
बनमाली रानफुलांची माळ घालणारे (कृष्ण)
भ्रमर भुंगा, काळा भ्रमर
कस्तूरी कस्तुरी (हरणापासून मिळणारा सुगंध)
कनकमय मोर मुकुट बिलसै, देवता दरसन को तरसैं।
गगन सों सुमन रासि बरसै।
बजे मुरचंग, मधुर मिरदंग, ग्वालिन संग, अतुल रति गोप कुमारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
शब्दार्थ
कनकमय सोन्याचा बनलेला
मोर मुकुट मोरपिसांचा मुकुट
सुमन रासि फुलांचा वर्षाव
मुरचंग एक लहान वाद्य
मिरदंग मृदंग, एक तालवाद्य
जहाँ ते प्रकट भई गंगा, सकल मन हारिणि श्री गंगा।
स्मरन ते होत मोह भंगा, बसी शिव सीस, जटा के बीच, हरै अघ कीच, चरन छवि श्री बनवारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
शब्दार्थ
गंगा पवित्र गंगा नदी, विष्णूच्या चरणांतून प्रकट
मोह भंगा मोहाचा नाश होणे
अघ कीच पापांचा मळ
बनवारी कृष्णाचे नाव, वनात विहार करणारे
चमकती उज्ज्वल तट रेनू, बज रही वृंदावन बेनू।
चहुं दिसि गोपि ग्वाल धेनू, हंसत मृदु मंद, चांदनी चंद, कटत भव फंद, टेर सुन दीन दुखारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की॥
शब्दार्थ
तट रेनू तटावरील वाळू, यमुनेचा काठ
बेनू बासरी, वेणू
धेनू गाय
भव फंद संसाराचे बंध, मायाजाल
दीन दुखारी दीन आणि दुःखी जन
परिचय
“आरती कुंजबिहारी की” ही श्रीकृष्णाची सर्वांत प्रसिद्ध आणि लोकप्रिय आरती आहे. या आरतीची रचना थोर भक्तकवी सूरदासांनी केली. यात श्रीकृष्णाचे मनमोहक रूप, त्यांची बासरीवादनाची लीला आणि गोपींसोबतच्या रासलीलेचे सुंदर वर्णन केले आहे. कुंजबिहारी म्हणजे कुंजांमध्ये (वृंदावनातील बागांमध्ये) विहार करणारे.
आरतीचे महत्त्व
कृष्ण आरतीला विशेष महत्त्व आहे, कारण श्रीकृष्ण हे पूर्णपुरुषोत्तम भगवान मानले जातात. या आरतीत त्यांच्या मनमोहक स्वरूपाचे असे वर्णन आहे की भक्ताचे मन कृष्णप्रेमात बुडून जाते. जन्माष्टमीला या आरतीचे विशेष महत्त्व आहे. गिरिधर कृष्ण मुरारी या रूपात त्यांची स्तुती केल्याने भक्तांना सुख आणि शांती लाभते.
आरती करण्याची विधी
- श्रीकृष्णाच्या मूर्तीसमोर किंवा चित्रासमोर तुपाचा दिवा लावा
- तुळशीचे पान, लोणी, खडीसाखर आणि फुले अर्पण करा
- आरती गाताना ताट कृष्णासमोर घड्याळाच्या दिशेने फिरवा
- जन्माष्टमीच्या रात्री ही आरती करणे अत्यंत शुभ आहे
- प्रसाद म्हणून लोणी-साखर, पंचामृत किंवा धने-पंजिरी अर्पण करा
संदर्भ 2
- Traditional Hindu Aarti — Named as the basis of this entry in its seed file
- Attributed to Surdas Ji — Named as the basis of this entry in its seed file
ही सामग्री वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केली आहे, आणि तिचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.
