बंशी शोभित कर मधुर, नील जलद तन श्याम।
अरुण अधर जनु बिम्बा फल, पिताम्बर शुभ साज॥
अर्थ हातात मधुर बासरी शोभत आहे, निळ्या मेघासारखा श्यामवर्ण देह आहे. अरुण अधर बिंबाफळासारखे आहेत, पीतांबराचा शुभ साज आहे.
जय मनमोहन मदन छवि, कृष्णचन्द्र महाराज।
करहु कृपा हे रवि तनय, राखहु जन की लाज॥
अर्थ मनमोहक मदनछबी असलेल्या कृष्णचंद्र महाराजांचा जयजयकार असो. हे प्रभो, कृपा करा आणि आपल्या भक्तांची लाज राखा.
जय यदुनन्दन जय जगवन्दन।
जय वसुदेव देवकी नन्दन॥
अर्थ यदुकुळाचा आनंद, जगवंद्य अशा कृष्णाचा जयजयकार असो. वसुदेव आणि देवकीच्या नंदनाचा जयजयकार असो.
जय यशुदा सुत नन्द दुलारे।
जय प्रभु भक्तन के दृग तारे॥
अर्थ यशोदेचा पुत्र, नंदाचा लाडका याचा जयजयकार असो. भक्तांच्या नेत्रांचे तारे असलेल्या प्रभूंचा जयजयकार असो.
जय नट-नागर नाग नथैया।
कृष्ण कन्हैया धेनु चरैया॥
अर्थ नटनागर, नागांना वश करणाऱ्याचा जयजयकार असो. कृष्ण कन्हैया, गायी चारणाऱ्याचा जयजयकार असो.
पुनि नख पर प्रभु गिरिवर धारो।
आओ दीनन कष्ट निवारो॥
अर्थ नंतर नखावर (बोटावर) प्रभूंनी श्रेष्ठ पर्वत धारण केला. या आणि दीनांचे कष्ट निवारण करा.
वंशी मधुर अधर धरी तेरी।
होवे पूर्ण मनोरथ मेरो॥
अर्थ तुझ्या अधरांवर मधुर वंशी धरली आहे. माझा मनोरथ पूर्ण होवो.
आओ हरि पुनि माखन चाखो।
आज लाज भारत की राखो॥
अर्थ या हरी, पुन्हा लोणी चाखा. आज भारताची लाज राखा.
गोल कपोल, चिबुक अरुणारे।
मृदु मुस्कान मोहिनी डारे॥
अर्थ गोल गाल आणि लाल हनुवटी आहे. मृदू स्मिताने मोहिनी शक्ती टाकतोस.
रंजित राजिव नयन विशाला।
मोर मुकुट वैजयंती माला॥
अर्थ रंजित कमळासारखे विशाल नेत्र आहेत. मोरमुकुट आणि वैजयंती माळ शोभत आहे.
कुण्डल श्रवण पीतपट आछे।
कटि किंकणी काछन काछे॥
अर्थ कानांत कुंडले आणि सुंदर पीत वस्त्रे आहेत. कमरेला किंकिणी (कंबरपट्टा) आणि काछणी बांधली आहे.
नील जलज सुन्दर तनु सोहे।
छवि लखि, सुर नर मुनिमन मोहे॥
अर्थ निळ्या कमळासारखा सुंदर देह शोभत आहे. छबी पाहून देव, मनुष्य आणि मुनींचे मन मोहित होते.
मस्तक तिलक, अलक घुंघराले।
आओ कृष्ण बाँसुरी वाले॥
अर्थ मस्तकावर टिळा आणि कुरळ्या अलका (केस) आहेत. या बासरीवाल्या कृष्णा.
करि पय पान, पुतनहि तारयो।
अका बका कागासुर मारयो॥
अर्थ दूध पिऊन पूतनेचा उद्धार केला. अका, बका आणि कागासुराचा वध केला.
मधुवन जलत अग्नि जब ज्वाला।
भै शीतल, लखितहिं नन्दलाला॥
अर्थ मधुवनात जेव्हा अग्नीची ज्वाला भडकली, नंदलालाला पाहताच ती शीतल झाली.
सुरपति जब ब्रज चढ़यो रिसाई।
मसूर धार वारि वर्षाई॥
अर्थ इंद्राने जेव्हा क्रोधित होऊन ब्रजवर चढाई केली, तेव्हा मुसळधार पाऊस पाडला.
लगत-लगत ब्रज चहन बहायो।
गोवर्धन नखधारि बचायो॥
अर्थ ब्रजमध्ये वाहत वाहत चोहीकडे पूर आला. गोवर्धन नखावर धारण करून वाचवले.
लखि यसुदा मन भ्रम अधिकाई।
मुख महं चौदह भुवन दिखाई॥
अर्थ यशोदेच्या मनात फार भ्रम निर्माण झाला. मुखात चौदा भुवने दाखवलीस.
दुष्ट कंस अति उधम मचायो।
कोटि कमल जब फूल मंगायो॥
अर्थ दुष्ट कंसाने फार उपद्रव माजवला. कोट्यवधी कमळपुष्पे मागवली.
नाथि कालियहिं तब तुम लीन्हें।
चरणचिन्ह दै निर्भय किन्हें॥
अर्थ तेव्हा तू कालिया नागाला नाथलेस. चरणचिन्ह देऊन निर्भय केलेस.
करि गोपिन संग रास विलासा।
सबकी पूरण करी अभिलाषा॥
अर्थ गोपींसोबत रासविलास केलास. सर्वांची अभिलाषा पूर्ण केलीस.
केतिक महा असुर संहारयो।
कंसहि केस पकड़ि दै मारयो॥
अर्थ कितीतरी महाअसुरांचा संहार केलास. कंसाला केस धरून मारलेस.
मात-पिता की बन्दि छुड़ाई।
उग्रसेन कहं राज दिलाई॥
अर्थ मातापित्यांना बंदिगृहातून सोडवलेस. उग्रसेनाला राज्य मिळवून दिलेस.
महि से मृतक छहों सुत लायो।
मातु देवकी शोक मिटायो॥
अर्थ पृथ्वीवरून मृत झालेल्या सहाही पुत्रांना आणून देवकीमातेचा शोक मिटवलास.
भौमासुर मुर दैत्य संहारी।
लाये षट दश सहसकुमारी॥
अर्थ भौमासुर आणि मुर दैत्याचा संहार केलास. सोळा हजार कुमारिका आणल्यास.
दै भिन्हीं तृण चीर सहारा।
जरासिंधु राक्षस कहं मारा॥
अर्थ त्यांना पत्नीचा सन्मान आणि आश्रय दिलास. जरासंध राक्षसाला मारलेस.
असुर बकासुर आदिक मारयो।
भक्तन के तब कष्ट निवारियो॥
अर्थ बकासुर आदी अनेक असुरांचा वध केलास. भक्तांचे कष्ट निवारण केलेस.
दीन सुदामा के दुःख टारयो।
तंदुल तीन मूंठ मुख डारयो॥
अर्थ दीन सुदाम्याची दुःखे दूर केलीस. तीन मुठी तांदूळ मुखात घातलेस.
प्रेम के साग विदुर घर मांगे।
दुर्योधन के मेवा त्यागे॥
अर्थ विदुराच्या घरी प्रेमाने भाजी मागितलीस. दुर्योधनाचा मेवा नाकारलास.
लखि प्रेम की महिमा भारी।
ऐसे श्याम दीन हितकारी॥
अर्थ पाहा, प्रेमाचा किती मोठा महिमा आहे. असे श्याम दीनांचे हितकर्ते आहेत.
भारत के पारथ रथ हांके।
लिए चक्र कर नहिं बल ताके॥
अर्थ भारतात (महाभारतात) अर्जुनाचा रथ हाकलास. हातात चक्र घेतलेस, बळाचा अभिमान केला नाहीस.
निज गीता के ज्ञान सुनाये।
भक्तन हृदय सुधा वर्षाये॥
अर्थ आपल्या गीतेचे ज्ञान ऐकवलेस. भक्तांच्या हृदयात अमृत बरसवलेस.
मीरा थी ऐसी मतवाली।
विष पी गई बजाकर ताली॥
अर्थ मीरा अशी मतवाली भक्त होती की टाळी वाजवत विष प्राशन करून गेली.
राना भेजा सांप पिटारी।
शालिग्राम बने बनवारी॥
अर्थ राण्याने सापाची पेटी पाठवली, पण बनवारी (कृष्ण) शाळिग्राम झाले.
निज माया तुम विधिहिं दिखायो।
उर ते संशय सकल मिटायो॥
अर्थ आपली माया ब्रह्मदेवाला दाखवलीस. हृदयातील समस्त संशय मिटवलेस.
तब शत निन्दा करी तत्काला।
जीवन मुक्त भयो शिशुपाला॥
अर्थ शिशुपालाने तेव्हाच शंभर निंदा पूर्ण केल्या. आणि शिशुपाल जीवन्मुक्त झाला.
जबहिं द्रौपदी टेर लगाई।
दीनानाथ लाज अब जाई॥
अर्थ द्रौपदीने जेव्हा हाक मारली — हे दीनानाथा, आता लाज जाते आहे.
तुरतहिं वसन बने नन्दलाला।
बढ़े चीर भै अरि मुँह काला॥
अर्थ तत्काळ नंदलाल वस्त्र होऊन प्रकट झाले. चीर वाढत गेले आणि शत्रूंची तोंडे काळी झाली.
अस नाथ के नाथ कन्हैया।
डूबत भंवर बचावत नैया॥
अर्थ असे आहेत नाथांचे नाथ कन्हैया. बुडत्या नावेला भोवऱ्यातून वाचवणारे.
सुन्दरदास आस उर धारी।
दयादृष्टि कीजै बनवारी॥
अर्थ सुंदरदासाने हृदयात आशा धरली आहे. हे बनवारी, दयादृष्टी करा.
नाथ सकल मम कुमति निवारो।
क्षमहु बेगि अपराध हमारो॥
अर्थ हे नाथा, माझी सकल कुबुद्धी निवारण कर. लवकर आमचे अपराध क्षमा कर.
खोलो पट अब दर्शन दीजै।
बोलो कृष्ण कन्हैया की जै॥
अर्थ आता पडदा उघड आणि दर्शन दे. बोला कृष्ण कन्हैयाचा जयजयकार.
यह चालीसा कृष्ण का, पाठ करै उर धारि।
अष्ट सिद्धि नवनिधि फल, लहै पदारथ चारि॥
अर्थ हा कृष्ण चालीसा हृदयात धरून जो पठण करतो, त्याला अष्टसिद्धी, नवनिधीचे फळ आणि चारही पुरुषार्थ प्राप्त होतात.