श्री शिव आरती — ॐ जय शिव ओंकारा
आकार
मांडणी
ॐ जय शिव ओंकारा, स्वामी जय शिव ओंकारा।
ब्रह्मा, विष्णु, सदाशिव, अर्द्धांगी धारा॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
एकानन चतुरानन पंचानन राजे।
हंसासन गरुड़ासन वृषवाहन साजे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
दो भुज चार चतुर्भुज दसभुज अति सोहे।
त्रिगुण रूप निरखते त्रिभुवन जन मोहे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
अक्षमाला वनमाला मुण्डमाला धारी।
त्रिपुरारी कंसारी कर माला धारी॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
श्वेताम्बर पीताम्बर बाघम्बर अंगे।
सनकादिक गरुणादिक भूतादिक संगे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
कर के मध्य कमण्डलु चक्र त्रिशूल धर्ता।
जगकर्ता जगभर्ता जग संहारकर्ता॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
ब्रह्मा विष्णु सदाशिव जानत अविवेका।
प्रणवाक्षर के मध्ये ये तीनों एका॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
त्रिगुण स्वामी जी की आरती जो कोई नर गावे।
कहत शिवानन्द स्वामी मनवांछित फल पावे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
ॐ जय शिव ओंकारा, स्वामी जय शिव ओंकारा।
ब्रह्मा, विष्णु, सदाशिव, अर्द्धांगी धारा॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
ओंकारा ॐ चे स्वरूप, परब्रह्म
सदाशिव सदा कल्याणकारी शिव
अर्द्धांगी देहाचा अर्धा भाग, पत्नी (पार्वती)
धारा धारण करणारे
एकानन चतुरानन पंचानन राजे।
हंसासन गरुड़ासन वृषवाहन साजे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
एकानन एकमुख असलेले (विष्णू)
चतुरानन चतुर्मुख (ब्रह्मदेव)
पंचानन पंचमुख (शिव)
वृषवाहन वृषभावर (नंदीवर) स्वारी करणारे
दो भुज चार चतुर्भुज दसभुज अति सोहे।
त्रिगुण रूप निरखते त्रिभुवन जन मोहे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
चतुर्भुज चतुर्भुज
दसभुज दशभुज
त्रिगुण तीन गुण — सत्त्व, रज, तम
त्रिभुवन तीन लोक — स्वर्ग, पृथ्वी, पाताळ
अक्षमाला वनमाला मुण्डमाला धारी।
त्रिपुरारी कंसारी कर माला धारी॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
अक्षमाला रुद्राक्षाची माळ
मुण्डमाला कवट्यांची माळ
त्रिपुरारी त्रिपुरासुराचा संहार करणारे
कंसारी कंसाचे शत्रू (विष्णू/कृष्ण)
श्वेताम्बर पीताम्बर बाघम्बर अंगे।
सनकादिक गरुणादिक भूतादिक संगे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
श्वेताम्बर पांढरी वस्त्रे धारण करणारे
बाघम्बर वाघाचे कातडे
सनकादिक सनक आदी ऋषिगण
भूतादिक भूतगण आणि प्रेत
कर के मध्य कमण्डलु चक्र त्रिशूल धर्ता।
जगकर्ता जगभर्ता जग संहारकर्ता॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
कमण्डलु जलपात्र (संन्याशाचे)
त्रिशूल धर्ता त्रिशूळ धारण करणारे
जगकर्ता जगाचे सृजक, ब्रह्मदेव
जगभर्ता जगाचे पालक, विष्णू
संहारकर्ता जगाचे संहारक, महेश
ब्रह्मा विष्णु सदाशिव जानत अविवेका।
प्रणवाक्षर के मध्ये ये तीनों एका॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
अविवेका अज्ञानी, विवेकहीन
प्रणवाक्षर ॐ चे अक्षर
मध्ये याच्या मध्यभागी
तीनों एका तिघे (ब्रह्मा, विष्णू, शिव) एकच आहेत
त्रिगुण स्वामी जी की आरती जो कोई नर गावे।
कहत शिवानन्द स्वामी मनवांछित फल पावे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥
शब्दार्थ
त्रिगुण तीन गुणांचे (सत्त्व, रज, तम)
शिवानन्द या आरतीचे रचयिते
मनवांछित मनातील इच्छेनुसार
फल परिणाम, प्राप्ती
परिचय
“ॐ जय शिव ओंकारा” ही भगवान शिवाची सर्वांत प्रसिद्ध आणि लोकप्रिय आरती आहे. ही आरती शिवमंदिरांत दररोज सायंपूजेच्या वेळी गायली जाते. यात भगवान शिवाच्या विविध रूपांचे, गुणांचे आणि महिम्याचे सुंदर वर्णन केले आहे.
आरतीचे महत्त्व
शिव आरतीत ॐकाराला (ॐ ला) विशेष महत्त्व आहे, कारण ॐ हे परब्रह्माचे प्रतीक मानले जाते. या आरतीत शिवाचे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या त्रिदेवांच्या स्वरूपात वर्णन केले आहे. पंचमुख, त्रिनयन, त्रिशूळधारी शिवाची स्तुती भक्तांना भवसागरातून मुक्ती देते.
आरती करण्याची विधी
- शिवलिंगासमोर किंवा शिवाच्या मूर्तीसमोर तुपाचा दिवा लावा
- बेलपत्र, धोतरा, रुईची फुले अर्पण करा
- आरती गाताना ताट शिवासमोर घड्याळाच्या दिशेने फिरवा
- सोमवारी ही आरती करणे विशेष शुभ मानले जाते
- आरतीनंतर शिवावर जल अर्पण करा
संदर्भ 1
- Traditional Hindu Aarti — Named as the basis of this entry in its seed file
ही सामग्री वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केली आहे, आणि तिचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.