भाखौरियौ सोमवार व्रत कथा

भाखौरियौ सोमवार हे भगवान शिवाचे व्रत आहे. ते श्रावण महिन्याच्या पहिल्या सोमवारपासून कार्तिक शुक्ल चतुर्दशीपर्यंत, सुमारे साडेतीन महिने, दर सोमवारी केले जाते. “भाखौरियौ” हे या व्रताचे लोकनाव आहे; पुस्तिका त्याचा अर्थ सांगत नाही. खाली चारुदत्त नावाच्या निर्धन ब्राह्मणाची कथा, पूजाविधी, व्रताचे नियम आणि उद्यापन दिले आहे.

तिथी: श्रावण महिन्याचा पहिला सोमवार (आरंभ) ते कार्तिक शुक्ल चतुर्दशी (उद्यापन) पर्यंत दर सोमवारी. अमांत पंचांगात श्रावण महिना पूर्णिमांत पंचांगापेक्षा सुमारे पंधरा दिवस उशिरा सुरू होतो, म्हणून पहिला सोमवार आपल्या पंचांगानुसार मोजावा; कार्तिक शुक्ल चतुर्दशी दोन्ही पंचांगांत सारखीच असते. दिनांक स्थानानुसार बदलू शकतो.

भाखौरियौ सोमवार व्रत कथा

कथेचा स्रोत: लोकपरंपरा (व्रतपुस्तिकेतील लोककथा; कोणत्याही पुराणात हिचे मूळ आढळले नाही)

अंबावती नगरात चारुदत्त नावाचा एक ब्राह्मण आपल्या पत्नीसह राहत होता. तो अतिशय गरीब होता, म्हणून भिक्षा मागून आपला उदरनिर्वाह करत असे. तो ब्राह्मण आणि त्याची पत्नी शिवभक्त होते आणि मोठ्या भक्तिभावाने रोज पूजा करत असत. नित्य अतिथींना आदरपूर्वक भोजन देत असत. दोघे पतिपत्नी सत्यवादी होते. त्या दोघांची भक्ती पाहून भगवान शिव साधूचा वेष धारण करून त्यांच्या घरी पोहोचले. साधू घरी आलेले पाहून चारुदत्ताला फार आनंद झाला. त्याने साधूचे उत्तम आदरातिथ्य केले आणि आपल्या वाट्याचे भोजन साधूला दिले. साधूने भोजन करता करता विचारले — हे भूदेवा, तुम्ही दुःखी दिसता. मी तुमची काही मदत करू शकतो का? साधूचे बोलणे ऐकून चारुदत्ताचे डोळे भरून आले. तो नम्रपणे म्हणाला — महात्माजी, मी पंडित आहे, ज्ञानी आहे, परंतु अन्नदाता माझ्यावर रुष्ट आहे. मी भगवान शिवाची भक्ती करतो तरीही शिवकृपा माझ्यावर होत नाही. कृपा करून तुम्ही मला असा एखादा उपाय सांगा ज्याने माझे कष्ट दूर होतील आणि आम्ही उपाशी राहणार नाही. चारुदत्ताचे बोलणे ऐकून साधूने धीर देत सांगितले — सुखदुःख हे तर जीवनाचे दोन पैलू आहेत, ते दोन्ही सदैव सोबतच चालतात, म्हणून तू दुःखी होऊ नकोस. पूर्वजन्मांचे फळ तर भोगावेच लागते. असे म्हणून साधू क्षणभर मौन झाले. थोड्या वेळाने साधू म्हणाले — हे चारुदत्ता, तू भाखौरियौ सोमवारचे व्रत कर. यामुळे तुझी पूर्वजन्मीची पापे तर नष्ट होतीलच, दुःख-गरिबीही नष्ट होईल. या व्रताने भगवान शंकर तुझ्यावर प्रसन्न होतील. साधूचे बोलणे ऐकून दांपत्याला फार आनंद झाला आणि मनोमन हे व्रत करण्याचा निश्चय करून त्यांनी साधूला आदरपूर्वक निरोप दिला. जेव्हा श्रावण महिन्यातील पहिला सोमवार आला तेव्हा दांपत्याने हे व्रत करण्यास सुरुवात केली. या व्रतामुळे त्या दोघांचे सर्व कष्ट दूर झाले तसेच चारुदत्ताला राजाश्रय मिळाला आणि तो राजपुरोहित झाला. हे व्रत साडेतीन महिने सलग केले जाते. कार्तिक शुद्ध चतुर्दशीला त्याचे उद्यापन होते.

पूजाविधी

• सोमवारी सकाळी स्नान करून शिवलिंग किंवा शिव-पार्वतीच्या चित्रासमोर व्रताचा संकल्प करावा.
• शिवलिंगावर पाणी किंवा दूध वाहावे आणि चंदन, अक्षता, बेलपत्र, धोतरा व फुले अर्पण करावीत.
• धूप-दीप लावून “ॐ नमः शिवाय” चा जप करावा आणि ही कथा वाचावी किंवा ऐकावी.
• शेवटी शंकराची आरती करावी.

व्रताचे नियम

• श्रावणाच्या पहिल्या सोमवारपासून कार्तिक शुक्ल चतुर्दशीपर्यंत दर सोमवारी व्रत केले जाते; मधला कोणताही सोमवार चुकवू नये.
• सामान्य प्रथेनुसार दिवसा फलाहार केला जातो आणि संध्याकाळच्या पूजेनंतर एकदा भोजन घेतले जाते. मीठ व अन्नाचे नियम घराण्याच्या परंपरेनुसार असतात.

उद्यापन

पुस्तिका फक्त एवढेच सांगते की उद्यापन कार्तिक शुक्ल चतुर्दशीला होते. सामान्य प्रथेनुसार त्या दिवशी शिव-पार्वतीचे विधिवत पूजन करून कथा ऐकली जाते आणि ब्राह्मण किंवा गरजूंना भोजन देऊन यथाशक्ती दक्षिणा दिली जाते.