ऋषभ उवाच ---
नमस्कृत्य महादेवं विश्वव्यापिनमीश्वरम् ।
वक्ष्ये शिवमयं वर्म सर्वरक्षाकरं नृणाम् ॥ १॥
अर्थ ऋषभ म्हणाले — विश्वव्यापी ईश्वर महादेवाला नमस्कार करून मी मनुष्यांचे सर्वरक्षण करणारे शिवमय कवच सांगतो.
शुचौ देशे समासीनो यथावत्कल्पितासनः ।
जितेन्द्रियो जितप्राणश्चिन्तयेच्छिवमव्ययम् ॥ २॥
अर्थ पवित्र स्थानी यथाविधी आसनावर बसून, इंद्रिये व प्राण वश करून, साधकाने अविनाशी शिवाचे चिंतन करावे.
हृत्पुण्डरीकान्तरसन्निविष्टं
स्वतेजसा व्याप्तनभोऽवकाशम् ।
अतीन्द्रियं सूक्ष्ममनन्तमाद्यं
ध्यायेत् परानन्दमयं महेशम् ॥ ३॥
अर्थ हृदयकमळाच्या आत विराजमान, आपल्या तेजाने आकाश व्यापणाऱ्या, इंद्रियातीत, सूक्ष्म, अनंत, आदी तसेच परमानंदमय महेशाचे ध्यान करावे.
ध्यानावधूताखिलकर्मबन्ध-
श्चिरं चिदानन्दनिमग्नचेताः ।
षडक्षरन्यास समाहितात्मा
शैवेन कुर्यात्कवचेन रक्षाम् ॥ ४॥
अर्थ ध्यानाने समस्त कर्मबंधने दूर करून, चिरकाळ चिदानंदात निमग्न चित्त असलेल्या व षडक्षर-न्यासाने एकाग्र झालेल्या साधकाने या शैव कवचाने आपले रक्षण करावे.
मां पातु देवोऽखिलदेवतात्मा
संसारकूपे पतितं गभीरे ।
तन्नाम दिव्यं परमन्त्रमूलं
धुनोतु मे सर्वमघं हृदिस्थम् ॥ ५॥
अर्थ समस्त देवतांचा आत्मा असलेला तो देव मला खोल संसारकूपात पडलेल्याला वाचवो; त्याचे दिव्य नाम, जे परम मंत्राचे मूळ आहे, माझ्या हृदयात स्थित समस्त पाप धुऊन टाको.
सर्वत्र मां रक्षतु विश्वमूर्ति-
र्ज्योतिर्मयानन्दघनश्चिदात्मा ।
अणोरणीयानुरुशक्तिरेकः
स ईश्वरः पातु भयादशेषात् ॥ ६॥
अर्थ ज्योतिर्मय, आनंदघन, चिदात्मा, अणूहूनही सूक्ष्म तसेच महान शक्ती असलेला एकमेव विश्वमूर्ती ईश्वर सर्वत्र माझे रक्षण करो आणि समस्त भयापासून वाचवो.
यो भूस्वरूपेण बिभर्ति विश्वं
पायात्स भूमेर्गिरिशोऽष्टमूर्तिः ।
योऽपां स्वरूपेण नृणां करोति
संजीवनं सोऽवतु मां जलेभ्यः ॥ ७॥
अर्थ जो भूरूपाने समस्त विश्व धारण करतो, तो अष्टमूर्ती गिरीश मला पृथ्वीपासून (च्या भयापासून) वाचवो; आणि जो जलरूपाने प्राण्यांना संजीवन देतो, तो मला जलापासून (च्या भयापासून) वाचवो.
कल्पावसाने भुवनानि दग्ध्वा
सर्वाणि यो नृत्यति भूरिलीलः ।
स कालरुद्रोऽवतु मां दवाग्ने-
र्वात्यादिभीतेरखिलाच्च तापात् ॥ ८॥
अर्थ कल्पाच्या अंती समस्त भुवने जाळून जो अनेक लीलांनी नृत्य करतो, तो कालरुद्र मला दावाग्नी, वादळ आदींच्या भयापासून तसेच समस्त तापांपासून वाचवो.
प्रदीप्तविद्युत्कनकावभासो
विद्यावराभीतिकुठारपाणिः ।
चतुर्मुखस्तत्पुरुषस्त्रिनेत्रः
प्राच्यां स्थितो रक्षतु मामजस्रम् ॥ ९॥
अर्थ प्रदीप्त वीज व सुवर्णासारखी आभा असलेला, हातांत विद्या, वर, अभय व कुऱ्हाड धारण करणारा, चतुर्मुख, त्रिनेत्र तत्पुरुष पूर्व दिशेला स्थित होऊन माझे निरंतर रक्षण करो.
कुठारखेटाङ्कुशशूलढक्का-
कपालपाशाक्षगुणान्दधानः ।
चतुर्मुखो नीलरुचिस्त्रिनेत्रः
पायादघोरो दिशि दक्षिणस्याम् ॥ १०॥
अर्थ कुऱ्हाड, ढाल, अंकुश, शूळ, ढक्का (डमरू), कपाल, पाश व अक्षमाला धारण करणारा, चतुर्मुख, नीलवर्ण, त्रिनेत्र अघोर दक्षिण दिशेला माझे रक्षण करो.
कुन्देन्दुशङ्खस्फटिकावभासो
वेदाक्षमालावरदाभयाङ्कः ।
त्र्यक्षश्चतुर्वक्त्र उरुप्रभावः
सद्योऽधिजातोऽवतु मां प्रतीच्याम् ॥ ११॥
अर्थ कुंद, चंद्र, शंख व स्फटिक यांच्यासारखी आभा असलेला, वेद, अक्षमाला, वर व अभय यांची चिन्हे असलेला, त्रिनेत्र, चतुर्मुख, महाप्रभावशाली सद्योजात पश्चिम दिशेला माझे रक्षण करो.
वराक्षमालाभयटङ्कहस्तः
सरोजकिञ्जल्कसमानवर्णः ।
त्रिलोचनश्चारुचतुर्मुखो मां
पायादुदीच्यां दिशि वामदेवः ॥ १२॥
अर्थ हातांत वर, अक्षमाला, अभय व टंक धारण केलेला, कमळकेसरासारखा वर्ण असलेला, त्रिलोचन, सुंदर चतुर्मुख वामदेव उत्तर दिशेला माझे रक्षण करो.
वेदाभयेष्टाङ्कुशटङ्कपाश-
कपालढक्काक्षरशूलपाणिः ।
सितद्युतिः पञ्चमुखोऽवतान्मां
ईशान ऊर्ध्वं परमप्रकाशः ॥ १३॥
अर्थ वेद, अभय, इष्ट, अंकुश, टंक, पाश, कपाल, ढक्का, अक्षमाला व शूळ धारण करणारा, श्वेत कांतीचा, पंचमुख, परम प्रकाशस्वरूप ईशान ऊर्ध्व दिशेला माझे रक्षण करो.
मूर्धानमव्यान्मम चन्द्रमौलि-
र्भालं ममाव्यादथ भालनेत्रः ।
नेत्रे ममाव्याद्भगनेत्रहारी
नासां सदा रक्षतु विश्वनाथः ॥ १४॥
अर्थ चंद्रमौली माझ्या मस्तकाचे, भालनेत्र (ललाटात नेत्र धारण करणारा) माझ्या ललाटाचे, भगनेत्रहारी माझ्या नेत्रांचे तसेच विश्वनाथ सदा माझ्या नासिकेचे रक्षण करो.
पायाच्छ्रुती मे श्रुतिगीतकीर्तिः
कपोलमव्यात्सततं कपाली ।
वक्त्रं सदा रक्षतु पञ्चवक्त्रो
जिह्वां सदा रक्षतु वेदजिह्वः ॥ १५॥
अर्थ श्रुतींत ज्याची कीर्ती गायली जाते तो माझ्या कानांचे, कपाली माझ्या गालांचे, पंचवक्त्र माझ्या मुखाचे तसेच वेदजिह्व माझ्या जिभेचे सदा रक्षण करो.
कण्ठं गिरीशोऽवतु नीलकण्ठः
पाणिद्वयं पातु पिनाकपाणिः ।
दोर्मूलमव्यान्मम धर्मबाहु-
र्वक्षःस्थलं दक्षमखान्तकोऽव्यात् ॥ १६॥
अर्थ नीलकंठ गिरीश माझ्या कंठाचे, पिनाकपाणी माझ्या दोन्ही हातांचे, धर्मबाहू माझ्या भुजमुळांचे (खांद्यांचे) तसेच दक्षयज्ञाचा अंतक माझ्या वक्षःस्थळाचे रक्षण करो.
ममोदरं पातु गिरीन्द्रधन्वा
मध्यं ममाव्यान्मदनान्तकारी ।
हेरम्बतातो मम पातु नाभिं
पायात्कटिं धूर्जटिरीश्वरो मे ॥ १७॥
अर्थ गिरींद्रधन्वा (मेरूला धनुष्य करणारा) माझ्या उदराचे, मदनांतक माझ्या मध्यभागाचे, हेरंबाचा (गणेशाचा) पिता माझ्या नाभीचे तसेच धूर्जटी ईश्वर माझ्या कटीचे रक्षण करो.
ऊरुद्वयं पातु कुबेरमित्रो
जानुद्वयं मे जगदीश्वरोऽव्यात् ।
जङ्घायुगं पुङ्गवकेतुरव्यात्
पादौ ममाव्यात्सुरवन्द्यपादः ॥ १८॥
अर्थ कुबेराचा मित्र माझ्या दोन्ही मांड्यांचे, जगदीश्वर माझ्या दोन्ही गुडघ्यांचे, वृषभध्वज (पुंगवकेतू) माझ्या दोन्ही पोटऱ्यांचे तसेच देववंदित चरण असलेला माझ्या पायांचे रक्षण करो.
महेश्वरः पातु दिनादियामे
मां मध्ययामेऽवतु वामदेवः ।
त्रिलोचनः पातु तृतीययामे
वृषध्वजः पातु दिनान्त्ययामे ॥ २०॥
अर्थ दिवसाच्या पहिल्या प्रहरी महेश्वर, मध्य प्रहरी वामदेव, तिसऱ्या प्रहरी त्रिलोचन तसेच दिवसाच्या शेवटच्या प्रहरी वृषध्वज माझे रक्षण करो.
पायान्निशादौ शशिशेखरो मां
गङ्गाधरो रक्षतु मां निशीथे ।
गौरीपतिः पातु निशावसाने
मृत्युञ्जयो रक्षतु सर्वकालम् ॥ २१॥
अर्थ रात्रीच्या आरंभी शशिशेखर, अर्धरात्री गंगाधर, रात्रीच्या अंती गौरीपती तसेच सर्वकाळी मृत्युंजय माझे रक्षण करो.
अन्तःस्थितं रक्षतु शंकरो मां
स्थाणुः सदा पातु बहिःस्थितं माम् ।
तदन्तरे पातु पतिः पशूनां
सदाशिवो रक्षतु मां समन्तात् ॥ २२॥
अर्थ आत स्थित असलेल्या मला शंकर, बाहेर स्थित असलेल्या मला स्थाणू, दोहोंच्या मध्ये पशुपती तसेच सर्व बाजूंनी सदाशिव माझे रक्षण करो.
तिष्ठन्तमव्याद् भुवनैकनाथः
पायाद्व्रजन्तं प्रमथाधिनाथः ।
वेदान्तवेद्योऽवतु मां निषण्णं
मामव्ययः पातु शिवः शयानम् ॥ २३॥
अर्थ उभ्या असलेल्या मला भुवनैकनाथ, चालणाऱ्याला प्रमथाधिनाथ, बसलेल्याला वेदान्तवेद्य तसेच झोपलेल्या मला अव्यय शिव रक्षण करो.
मार्गेषु मां रक्षतु नीलकण्ठः
शैलादिदुर्गेषु पुरत्रयारिः ।
अरण्यवासादि महाप्रवासे
पायान्मृगव्याध उदारशक्तिः ॥ २४॥
अर्थ मार्गांत नीलकंठ, पर्वत आदी दुर्गम स्थळी त्रिपुरारी तसेच वनवास व महायात्रेत उदारशक्ती मृगव्याध माझे रक्षण करो.
कल्पान्तकालोग्रपटुप्रकोप-
स्फुटाट्टहासोच्चलिताण्डकोशः ।
घोरारिसेनार्णवदुर्निवार-
महाभयाद्रक्षतु वीरभद्रः ॥ २५॥
अर्थ कल्पांतकाळच्या उग्र प्रचंड कोपाग्नीतून प्रकट झालेल्या अट्टहासाने ब्रह्मांडकोश कंपवणारा वीरभद्र, भयंकर शत्रुसेनासागरातून उत्पन्न होणाऱ्या दुर्निवार महाभयापासून माझे रक्षण करो.
पत्त्यश्वमातङ्गरथावरूथिनी-
सहस्रलक्षायुत कोटिभीषणम् ।
अक्षौहिणीनां शतमाततायिनां
छिन्द्यान्मृडो घोरक्ठार धारया ॥ २६॥
अर्थ पायदळ, अश्व, गज व रथ यांच्या सेनेने युक्त, सहस्र-लक्ष-अयुत-कोटी संख्येने भीषण अशा आततायींच्या शंभर अक्षौहिणी मृड आपल्या घोर कुऱ्हाडीच्या धारेने छिन्न करो.
निहन्तु दस्यून्प्रलयानलार्चिर्-
ज्वलत्त्रिशूलं त्रिपुरान्तकस्य ।
शार्दूलसिंहर्क्षवृकादिहिंस्रान्
संत्रासयत्वीशधनुः पिनाकः ॥ २७॥
अर्थ त्रिपुरांतकाचा प्रलयाग्नीच्या ज्वाळांनी जळणारा त्रिशूळ दस्यूंचा नाश करो, आणि ईशाचे पिनाक धनुष्य वाघ, सिंह, अस्वल, लांडगे आदी हिंस्र जंतूंना भयभीत करो.
दुःस्वप्नदुःशकुनदुर्गतिदौर्मनस्य-
दुर्भिक्षदुर्व्यसनदुःसहदुर्यशांसि ।
उत्पाततापविषभीतिमसद्ग्रहार्तिं
व्याधींश्च नाशयतु मे जगतामधीशः ॥ २८॥
अर्थ जगताचा अधीश्वर माझी दुःस्वप्ने, अपशकुन, दुर्गती, दौर्मनस्य, दुर्भिक्ष, दुर्व्यसन, दुःसह दुर्यश, उत्पात, ताप, विषभय, दुष्ट ग्रहांची पीडा तसेच समस्त व्याधी यांचा नाश करो.