मंगलवार प्रदोष व्रत कथा

तिथी: मंगळवारी येणारी त्रयोदशी (शुक्ल किंवा कृष्ण पक्ष), जिला भौम प्रदोष असेही म्हणतात. ज्या दिवशी प्रदोषकाळी (सूर्यास्तानंतरच्या संध्यासमयी) त्रयोदशी असते त्या दिवशी व्रत होते, आणि तो दिवस ज्या वारी येतो त्या वाराचा प्रदोष मानला जातो. दिनांक स्थानानुसार बदलू शकतो.

सूतजी म्हणाले की हे ऋषींनो! अशी मान्यता आहे की मंगळवार प्रदोष व्रत केल्याने अनेक प्रकारच्या व्याधी दूर होतात आणि ऋणातून मुक्ती, सुखशांती व लक्ष्मीकृपा लाभते.

व्रतविधी

या व्रतात गहू-गुळाचा आहार घेतला जातो तसेच भगवान शिवाला लाल रंगाचे फूल वाहिले जाते. व्रतकर्त्यांनीही लाल रंगाची वस्त्रे धारण करावीत. अशी मान्यता आहे की या व्रताच्या प्रभावाने मुक्तीही मिळते. आता तुम्ही ही कथा श्रवण करा —

कथा

कथेचा स्रोत: लोकपरंपरा (हनुमंताच्या मंगळवार व्रताची प्रचलित लोककथा, जी पुस्तिका मंगळवार प्रदोषासोबत देते; कोणत्याही पुराणात हिचे स्थान निश्चित केलेले नाही)

एका गावात एक म्हातारी राहत होती. तिला एकच पुत्र होता, ज्याचे नाव मंगल (लाडाने मंगलिया) होते. म्हातारी हनुमंताची परम भक्त होती. ती प्रत्येक मंगळवारी श्रद्धाभक्तीने व्रत ठेवत असे आणि हनुमंताची आराधना करत असे. मंगळवारी ती ना घर सारवत असे ना माती खणत असे. हनुमंताला ती गहू-गुळाच्या चुरम्याचा नैवेद्य दाखवत असे.

अशा प्रकारे व्रत करत असताना म्हातारीला बराच काळ लोटल्यावर एके दिवशी हनुमंताने तिची परीक्षा घेण्याचा विचार केला, म्हणून ते साधूच्या वेषात म्हातारीच्या घरी पोहोचले आणि दारात उभे राहून हाक मारली की आहे का कोणी हनुमंताचा भक्त जो माझी इच्छा पूर्ण करील.

आवाज ऐकून म्हातारी बाहेर आली आणि म्हणाली की आज्ञा करा महाराज? यावर साधुवेषधारी हनुमंत म्हणाले की मला फार भूक लागली आहे. मी भोजन करीन. तू थोडीशी जमीन शेणाने सारव.

हे ऐकून म्हातारी संभ्रमात पडली. शेवटी तिने हात जोडून सांगितले की महाराज! सारवणे व माती खणणे यांव्यतिरिक्त तुम्ही जे सांगाल ते मी करीन, पण आजच्या दिवशी ही दोन्ही कामे मी करणार नाही.

साधुवेषधारी हनुमंतांनी तीनदा प्रतिज्ञा करवून घेतल्यानंतर सांगितले की ठीक आहे, तू आपल्या मुलाला बोलाव. मी त्याच्या पाठीवर आग पेटवून भोजन तयार करीन.

म्हातारीने हे ऐकले तेव्हा तिच्या पायाखालची जमीन सरकली, पण ती प्रतिज्ञाबद्ध होती. म्हणून तिने आपला पुत्र मंगलिया याला बोलावून साधूच्या स्वाधीन केले, पण साधुवेषधारी हनुमंत कुठे ऐकणार होते. त्यांनी म्हातारीच्याच हातांनी मंगलियाला पालथे झोपवले आणि त्याच्या पाठीवर आग पेटवून घेतली. आग पेटवून म्हातारी दुःखी मनाने आपल्या घराच्या आत निघून गेली.

इकडे भोजन तयार झाल्यावर साधुवेषधारी हनुमंतांनी म्हातारीला बोलावून सांगितले की अगं म्हातारे! आपल्या मुलाला — मंगलियाला — हाक मार म्हणजे तोही भोजन करील. हे ऐकून म्हातारी रडू लागली. मग डोळे पुसून म्हणाली की महाराज! माझ्या मुलाचे नाव घेऊन मला आणखी दुःखी करू नका.

साधुवेषधारी हनुमंत ऐकेनात तेव्हा नाइलाजाने म्हातारीने आपल्या मुलाला हाक मारली. हाक मारताच मंगलिया धावत तेथे आला. मंगलियाला जिवंत पाहून म्हातारीला मोठे आश्चर्य वाटले. मग ती साधुवेषधारी हनुमंताच्या चरणांवर लोळण घेती झाली.

तेव्हा हनुमंतांनी आपल्या वास्तविक रूपात प्रकट होऊन म्हातारीला दर्शन दिले. हनुमंताला आपल्या घरी पाहून म्हातारीने आपले जीवन सार्थक मानले. अशी मान्यता आहे की मंगळवार प्रदोष व्रत करणाऱ्यांवर रुद्रावतार हनुमंत याच प्रकारे कृपा करतात.

आरती

पूजनाच्या शेवटी श्री शिव आरती — ॐ जय शिव ओंकारा चे गायन करावे.

व्रताची संपूर्ण विधी, माहात्म्य व उद्यापनविधीसाठी पाहा — प्रदोष व्रत कथा व पूजनविधी.