शनिवार प्रदोष व्रत कथा

तिथी: शनिवारी येणारी त्रयोदशी (शुक्ल किंवा कृष्ण पक्ष), जिला शनि प्रदोष असेही म्हणतात. ज्या दिवशी प्रदोषकाळी (सूर्यास्तानंतरच्या संध्यासमयी) त्रयोदशी असते त्या दिवशी व्रत होते, आणि तो दिवस ज्या वारी येतो त्या वाराचा प्रदोष मानला जातो. दिनांक स्थानानुसार बदलू शकतो.

सूतजी म्हणाले की हे ऋषींनो! परंपरेत शनिवार प्रदोष व्रत संततिप्राप्तीच्या कामनेने केले जाते. या व्रतात भगवान शिवाचे विधिवत पूजन करावे. आता तुम्ही या व्रताची कथा श्रवण करा —

कथा

कथेचा स्रोत: लोकपरंपरा (व्रतपुस्तिकांमध्ये प्रचलित कथा; कोणत्याही पुराणात हिचे स्थान निश्चित केलेले नाही. खालील शिववंदना पुस्तिकेतील हिंदी स्तुती आहे.)

एका काळची गोष्ट आहे की एका नगरसेठजवळ अपार संपत्ती होती. तो दयाळू स्वभावाचा होता. त्याच्याकडून कोणीही रिकाम्या हाती परतत नसे. तो सर्वांना मुक्तहस्ते दान देत असे. त्याचे जीवन सुखमय होते, परंतु दुःख केवळ याचेच होते की तो निःसंतान होता. याच दुःखामुळे दोघे पतिपत्नी दुःखी राहत होते.

एके दिवशी त्यांनी तीर्थयात्रेला जाण्याचा निर्णय घेतला. निर्णयानुसार त्यांनी सर्व कामकाज आपल्या नोकरांवर सोपवले आणि दुसऱ्याच दिवशी तीर्थयात्रेसाठी निघाले. नगरापासून काही अंतर पुढे गेल्यावर त्यांना एका विशाल वटवृक्षाखाली एक महात्मा समाधीत लीन असलेले दिसले.

दोघे पतिपत्नी विचार करू लागले की महात्म्याचा आशीर्वाद घेऊनच पुढील प्रवास करावा. म्हणून दोघे महात्म्याजवळ जाऊन, हात जोडून बसले आणि महात्म्याची समाधी उतरण्याची वाट पाहू लागले. सकाळची संध्याकाळ झाली आणि मग रात्र झाली, परंतु महात्म्याची समाधी उतरली नाही. ते दोघे पतिपत्नीही हात जोडून धैर्याने महात्म्यासमोर बसून राहिले.

महात्म्याची समाधी दुसऱ्या दिवशी सकाळी उतरली तेव्हा त्या पतिपत्नीला पाहून मंद मंद स्मित करत आशीर्वाद देण्याची मुद्रा करून ते म्हणाले की वत्सा! तुमच्या मनातील गोष्ट मी जाणली आहे. तुमच्या धैर्याने व भक्तिभावाने मी अति प्रसन्न आहे.

त्यानंतर महात्म्याने त्या दांपत्याला संतानप्राप्तीसाठी शनिवार प्रदोष व्रताची विधी सांगत म्हटले की भगवान शिवाचे पूजन करून अशी वंदना करावी —

शिववंदना

हे रुद्रदेव शिव नमस्कार. शिव भोळ्या तुला नमस्कार॥

हे नीलकंठ त्रिपुरारी नमस्कार. शशिमौली चंद्रधारी नमस्कार॥

हे उमापती शिव नमस्कार. उग्रत्वरूप तुला नमस्कार॥

हे ईशान ईश प्रभू नमस्कार. विश्वेश्वर प्रभू-शिव नमस्कार॥

ते दोघे काही दिवसांनंतर तीर्थयात्रा करून घरी परतले आणि नियमपूर्वक शनिवार प्रदोष व्रत करू लागले. कथेनुसार, व्रताच्या प्रभावाने सेठाणी गर्भवती झाली आणि वेळ येताच त्यांना सुंदर पुत्ररत्नाची प्राप्ती झाली.

अशा प्रकारे शनिवार प्रदोष व्रत करत राहिल्याने त्यांची संतानप्राप्तीची मनोकामना पूर्ण झाली. भविष्यातही ते शनिवार प्रदोष व्रत करत राहिले आणि सर्व सुखे भोगत आनंदाने राहू लागले तसेच भगवान शिवाविषयी त्यांची भक्तीही वाढली.

आरती

पूजनाच्या शेवटी श्री शिव आरती — ॐ जय शिव ओंकारा चे गायन करावे.

व्रताची संपूर्ण विधी, माहात्म्य व उद्यापनविधीसाठी पाहा — प्रदोष व्रत कथा व पूजनविधी.