श्री रुद्रं लघुन्यासम्

ॐ. आता साधकाने आपल्या आत्म्याचे शिवस्वरूप, श्री रुद्राच्या रूपात ध्यान करावे.

शुद्ध स्फटिकासारखे कांतिमान, तीन नेत्र आणि पाच मुखे असलेले, गंगा धारण करणारे, दहा भुजा असलेले आणि समस्त आभूषणांनी विभूषित.

नीलकंठ, चंद्रकलेच्या चिन्हाने युक्त, सर्पाचे यज्ञोपवीत धारण केलेले, व्याघ्रचर्माचे उत्तरीय परिधान केलेले, वरणीय आणि अभय देणारे.

कमंडलू, अक्षसूत्र आणि वक्षावर यज्ञोपवीत धारण करणारे, हातात त्रिशूळ घेतलेले, प्रज्वलित आणि पिंगलवर्ण जटांची देदीप्यमान शिखा धारण करणारे.

वृषभाच्या खांद्यावर आरूढ, उमेला आपल्या देहाच्या अर्ध्या भागात धारण करणारे, अमृताने आप्लावित, शांत आणि दिव्य भोगांनी संपन्न.

दिशांच्या देवतांनी युक्त, देव आणि असुरांकडून नमस्कारिले जाणारे, नित्य, शाश्वत, शुद्ध, ध्रुव, अक्षर आणि अव्यय, सर्वव्यापी ईशान, विश्वरूप रुद्र — असे उत्तम प्रकारे ध्यान करून द्विजाने त्यानंतर यजनास आरंभ करावा.

आता आम्ही रुद्राच्या स्नान, अर्चन आणि अभिषेकाची विधी सांगू. सर्वप्रथम तीर्थात स्नान करून, बाहेर येऊन, शुचिर्भूत, संयमी, ब्रह्मचारी, श्वेत वस्त्रे परिधान केलेल्या साधकाने देवाकडे तोंड करून उभे राहून आपल्या ठायी देवतांची स्थापना करावी.

जननेंद्रियात ब्रह्मदेव स्थित होवोत.

दोन्ही चरणांत विष्णू स्थित होवोत.

दोन्ही हातांत हर (शिव) स्थित होवोत.

दोन्ही भुजांत इंद्र स्थित होवोत.

उदरात अग्नी स्थित होवोत.

हृदयात शिव स्थित होवोत.

कंठात वसुगण स्थित होवोत.

मुखात सरस्वती स्थित होवोत.

दोन्ही नाकपुड्यांत वायू स्थित होवोत.

दोन्ही नेत्रांत चंद्र आणि सूर्य स्थित होवोत.

दोन्ही कानांत अश्विनीकुमार स्थित होवोत.

कपाळात रुद्रगण स्थित होवोत.

मूर्ध्यात (मस्तकाच्या वरच्या भागात) आदित्यगण स्थित होवोत.

मस्तकात महादेव स्थित होवोत.

शिखेत वामदेव स्थित होवोत.

पाठीत पिनाकधारी स्थित होवोत.

समोर शूलधारी स्थित होवोत.

दोन्ही पार्श्वांत शिवा आणि शंकर स्थित होवोत.

सर्व बाजूंनी वायू स्थित होवोत.

त्याच्या बाहेर चोहीकडे ज्वालांच्या माळेने वेढलेला अग्नी स्थित होवो.

समस्त अंगांत सर्व देवता यथास्थान स्थित होवोत.

ते माझे रक्षण करोत.

अग्नी माझ्या वाणीत प्रतिष्ठित आहे. वाणी हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

वायू माझ्या प्राणात प्रतिष्ठित आहे. प्राण हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

सूर्य माझ्या नेत्रात प्रतिष्ठित आहे. नेत्र हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

चंद्र माझ्या मनात प्रतिष्ठित आहे. मन हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

दिशा माझ्या श्रोत्रात प्रतिष्ठित आहेत. श्रोत्र हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

जल माझ्या रेतसात प्रतिष्ठित आहे. रेतस् हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

पृथ्वी माझ्या शरीरात प्रतिष्ठित आहे. शरीर हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

औषधी आणि वनस्पती माझ्या रोमांत प्रतिष्ठित आहेत. रोम हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

इंद्र माझ्या बळात प्रतिष्ठित आहे. बळ हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

पर्जन्य माझ्या मूर्ध्यात प्रतिष्ठित आहे. मूर्धा हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

ईशान माझ्या मन्यूत (तेजस्वी संकल्पात) प्रतिष्ठित आहे. मन्यू हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

आत्मा माझ्या आत्म्यात प्रतिष्ठित आहे. आत्मा हृदयात, हृदय माझ्यात, मी अमृतात आणि अमृत ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

माझा आत्मा पुन्हा परत आला, पुन्हा आयुष्य परत आले; पुन्हा प्राण आणि पुन्हा संकल्प परत आला. आपल्या किरणांनी वर्धमान असा वैश्वानर अमृताचा रक्षक होऊन माझ्या ठायी स्थित होवो.

या श्री रुद्राध्याय-प्रश्न नामक महामंत्राचे अघोर ऋषी आहेत, अनुष्टुप् छंद आहे; संकर्षण मूर्तीचे स्वरूप असलेले जे ते आदित्य परमपुरुष आहेत, तेच हे रुद्र देवता होत.

“नमः शिवाय” हे बीज आहे, “शिवतराय” ही शक्ती आहे, “महादेवाय” हा कीलक आहे. श्री सांब सदाशिवाच्या प्रसन्नतेसाठी आणि सिद्धीसाठी जपात याचा विनियोग आहे.

ॐ. अग्निहोत्रस्वरूपाला अंगठ्यांत नमस्कार; दर्श-पौर्णमासस्वरूपाला तर्जनींत; चातुर्मास्यस्वरूपाला मध्यमांत; निरूढ पशुबंधस्वरूपाला अनामिकांत; ज्योतिष्टोमस्वरूपाला करंगळ्यांत; आणि सर्वक्रतुस्वरूपाला करतल व करपृष्ठात नमस्कार.

अग्निहोत्रस्वरूपाला हृदयात नमः; दर्श-पौर्णमासस्वरूपाला शिरात स्वाहा; चातुर्मास्यस्वरूपाला शिखेत वषट्; निरूढ पशुबंधस्वरूपाला कवचात हुम्; ज्योतिष्टोमस्वरूपाला त्रिनेत्रात वौषट्; सर्वक्रतुस्वरूपाला अस्त्रात फट्. “भूर्भुवस्सुवरोम्” — याने दिग्बंध.

पाताळापासून नभस्थळाच्या अंतापर्यंत समस्त भुवनांत आणि ब्रह्मांडात प्रकाशमान ज्योतिर्मय स्फटिकलिंग, ज्याच्या मौलीवर शोभणाऱ्या पूर्णचंद्रातून झरणाऱ्या अमृताने ते विपुलपणे आप्लावित आहे — त्या अद्वितीय ईशाचे निरंतर ध्यान करत, रुद्राच्या अनुवाकांचा जप करत, विप्राने अभीष्ट सिद्धी आणि ध्रुवपदासाठी शिवाचा अभिषेक करावा.

ज्यांचे देह ब्रह्मांडात व्यापले आहेत, जे हिमासारख्या श्वेत भस्माने आणि सर्पांनी सुशोभित आहेत, ज्यांचे कंठ श्याम आहेत, जे जटाजूटधारी आहेत, चंद्रकलेने युक्त आहेत आणि हातांत प्रचंड धनुष्य घेतलेले आहेत; जे त्रिनेत्र आहेत, रुद्राक्षाच्या माळा धारण केलेले आहेत आणि ज्यांचे ऐश्वर्य प्रकट आहे — शंभूचे ते मूर्तिभेदरूप रुद्रगण, ज्यांचा महिमा श्री रुद्रसूक्तात प्रकट आहे, ते आम्हांला सुख देवोत.

ॐ. गणांचे अधिपती या रूपात आम्ही तुझे आवाहन करतो — कवींमधील कवी, अत्यंत यशस्वी, मंत्रांचे ज्येष्ठराज. हे ब्रह्मणस्पते, आमची हाक ऐकून आपल्या रक्षणांसह येऊन आमच्या स्थानी विराजमान हो. महागणपतीला नमस्कार.

मला सुख प्राप्त होवो आणि आनंदही; प्रियता आणि अनुकूल कामना; काम आणि सुमनस्कता; कल्याण आणि श्रेय; समृद्धी, यश, भग आणि धन; नियंता आणि धारक; क्षेम आणि धृती; सर्वस्व आणि महत्ता; सम्यक ज्ञान आणि विवेक; प्रेरणा आणि प्रसव; कृषी आणि लय; ऋत आणि अमृत; रोगरहितता आणि निरामयता; जीवनशक्ती आणि दीर्घायुष्य; निःशत्रुता आणि अभय; सुगम मार्ग आणि सुखद शयन; सुंदर उषा आणि सुदिन — हे सर्व मला प्राप्त होवो.

ॐ शांती, शांती, शांती.