सावन सोमवार व्रत कथा

श्रावण महिन्याच्या प्रत्येक सोमवारी भगवान शिवाचे व्रत ठेवले जाते आणि ते अत्यंत फलदायी मानले गेले आहे. खाली या व्रताची पूजनविधी, पूजासामग्री, व्रताचे नियम आणि श्रावण महिन्याच्या महत्त्वाची कथा दिली आहे.

तिथी: श्रावण महिन्यातील सर्व सोमवार. अमांत पंचांगात (महाराष्ट्र, गुजरात, दक्षिण भारत) श्रावण आषाढ अमावास्येच्या दुसऱ्या दिवसापासून आणि पूर्णिमांत पंचांगात (उत्तर भारत) आषाढ पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवसापासून सुरू होतो, म्हणून दोन्ही पंचांगांतील श्रावणी सोमवार सुमारे पंधरा दिवसांच्या अंतराने येतात. दिनांक स्थानानुसार बदलू शकतो.

पूजनविधी

श्रावण महिन्याच्या प्रत्येक सोमवारी शिवाची व्रते केली जातात. श्रावण महिन्यात शिवाच्या व्रताचे व पूजेचे विशेष महत्त्व आहे. शिवाची ही व्रते फार फलदायी मानली जातात. अशी श्रद्धा आहे की ही व्रते करणाऱ्या भक्तांवर शिव फार प्रसन्न होतात. ही व्रते शिवाला प्रसन्न करण्यासाठी केली जातात.

या व्रतांत शिवाचे पूजन करून एकदाच भोजन केले जाते. या व्रतात भगवान शिव व माता पार्वती यांचे ध्यान करत पूजन करावे. अशी श्रद्धा आहे की यामुळे भगवान शिव प्रसन्न होऊन मनोवांछित फळ देतात. श्रावणातील प्रत्येक सोमवारी गणेश, शिव, पार्वती आणि नंदी यांची पूजा करण्याचे विधान आहे.

शिवाच्या पूजेत जल, दूध, दही, साखर, तूप, मध, पंचामृत, कलावा, वस्त्र, चंदन, कुंकू, तांदूळ, फुले, विजया, रुई, बेलपत्र, धोतरा, कमलगट्टा, विडा, सुपारी, लवंग, वेलची, पंचमेवा, धूप, दीप, दक्षिणा यांसह पूजा होते. त्याचबरोबर कापराने आरती करून भजनकीर्तन व जागरण करावे. पूजनानंतर कथा ऐकावी आणि शक्य असल्यास एखाद्या ब्राह्मणाकडून रुद्राभिषेक करवावा. अशी श्रद्धा आहे की यामुळे भगवान शिव लवकर प्रसन्न होतात आणि सोमवारचे व्रत पुत्र, धन, विद्या आदी मनोवांछित फळ देते.

या दिवशी सोळा सोमवार व्रतकथेचे माहात्म्य ऐकावे.

श्रावण महिन्याचे महत्त्व

कथेचा स्रोत: लोकपरंपरा (श्रावण महिन्याच्या महत्त्वाशी जोडलेली प्रचलित श्रद्धा)

शिव आणि श्रावण यांच्या नात्याविषयी ही श्रद्धा प्रचलित आहे. दक्षाच्या यज्ञात देहत्याग करण्यापूर्वी सतीने संकल्प केला होता की प्रत्येक जन्मी ती शिवालाच पती म्हणून मिळवेल. पुढच्या जन्मी ती हिमवान आणि मैना यांची कन्या पार्वती झाली. तिने श्रावण महिन्यात निराहार राहून कठोर तप केले, शिव प्रसन्न झाले आणि दोघांचा विवाह झाला. तेव्हापासून हा महिना शिवाला विशेष प्रिय मानला जातो, आणि अविवाहित मुली योग्य वराच्या इच्छेने श्रावणी सोमवारचे व्रत करतात.

श्रावणी सोमवारी वाचल्या जाणाऱ्या कथा

श्रावणी सोमवारी पारंपरिकपणे सोमवार व्रताची कथा वाचली किंवा ऐकली जाते. सावकार आणि त्याच्या अल्पायुषी मुलाची कथा शिव सोमवार व्रत कथा मध्ये आहे. जे श्रावणाच्या पहिल्या सोमवारपासून सोळा सोमवारांचा संकल्प घेतात, ते सोळा सोमवार व्रत कथा वाचतात.

व्रताचे नियम

• व्रत स्त्री-पुरुष दोघेही करू शकतात.
• परंपरेनुसार व्रत सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत असते. पूर्ण उपवास शक्य नसेल तर संध्याकाळी शिवपूजनानंतर एकदा भोजन केले जाते; म्हणूनच याला एकभुक्त किंवा नक्त व्रत असेही म्हणतात.
• पूजा पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून केली जाते. शिवासोबत पार्वती, गणेश, कार्तिकेय आणि नंदी यांचेही पूजन होते.
• पूजासामग्री अर्पण करताना शिवाचा पंचाक्षरी मंत्र “ॐ नमः शिवाय” आणि गणेशपूजनात “ॐ गं गणपतये नमः” यांचा जप केला जातो.
• शिवाला बेलपत्र व पांढरी फुले, गणेशाला दूर्वा व मोदक अर्पण करण्याची प्रथा आहे. शेवटी शिव व गणेशाची आरती केली जाते.